مىنمايد ما بين خطوات را ؛ يعنى هر يك خطوه را دو خطوه دو خطو « 1 » و يا هر سه خطوه را چهار خطوه چهار خطوه « 2 » مىنمايد . و چنان چه نزد خروج از اعتدال ، اولًا حاصل مىشود عِظَم ، پس سرعت پس ، تواتر . و نزد رجوع به سوى اعتدال و زوال زيادتى حاجت ، زايل مىگردد اوّلًا تواتر ، پس سرعت ، پس عظم . و « 3 » امّا اگر باشد آلت ، عاصى بر تحريك به قوّت بر انبساط تامّ و معتدل به سبب صلابت ، سريع‌تر مىگردد با صِغَر تا آن كه تدارك نمايد به سرعت آن چه را فوت « 4 » نموده از عظم ، كه قائم گردد دو مرتبهء سريع ، مقام يك مرتبهء عظيم . پس اگر حاجت زياده باشد از آنچه دفع مينمايد بسرعت ، متواتر ميگردد با سرعت و اگر قوت ضعيف باشد از فعل عظيم « 5 » سريع ميگرداند بدون تواتر و اگر مندفع نگردد حاجت به سرعت ، متواتر مىگردد و اگر قوت ضعيف‌تر از آن باشد ؛ به اين حيثيت كه قادر بر فعل سرعت نيز نباشد ، متواتر مىگردد براى تدارك چيزى كه فوت « 6 » گشته است از عظم و سرعت و مىايستد مقام يك مرتبهء عظيمه دو مرتبهء سريعه با صِغَر ؛ به سبب ضعف قوّه از تكميل انبساط به سبب صلابت آلت ؛ زيرا كه فاعل عِظَم ، فى الحقيقة قوّت قوه است و مطاوعت آلت . و امّا لين آلت [ كه ] موجب مقتضى شىء [ است ] ، اقوى است از ايجاب عدم ممانعت آن . و اين هنگام ، ايجاب ضعف به سبب صغر او « 7 » اقوى از ايجاب صلابت است . اگر قوّت ضعيف‌تر باشد ، احتياج باقى مىماند به سوى ترويح ؛ جهت آن كه : فقدان حاجت بالكلّيّة با بقاء حيات ، محال و موجب هلاكت است ، مگر آن كه حاجت بسيار قليل باشد به

--> ( 1 ) . ب : ( دو خطوه ) دوم حذف شده . ( 2 ) . ب : ( چهار خطوه ) دوم حذف شده . ( 3 ) . ب : ( و ) حذف شده . ( 4 ) . الف و ب : ( قوت ) اما به نظر مىرسد اشتباه كاتب بوده و ( فوت ) صحيح است . ( 5 ) . الف : عظم . ( 6 ) . الف و ب : ( قوت ) اما به نظر مىرسد اشتباه كاتب بوده و ( فوت ) صحيح است . ( 7 ) . الف : ( او ) حذف شده .